Pojęcie utworu
Prawo autorskie chroni „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia” (utwór), (art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dalej jako PrAut.).
Taki przejaw działalności twórczej człowieka musi spełniać następujące warunki:
- musi mieć charakter twórczy;
- musi mieć indywidualny charakter (niepowtarzalny);
- musi zostać ustalony w jakiejkolwiek postaci.
Nieobjęte ochroną prawno-autorską są:
- idee, pomysły, odkrycia;
- procedury, metody i zasady działania, koncepcje matematyczne;
- akty normatywne (ustawy, rozporządzenia);
- proste informacje prasowe;
- wytwory o niskim poziomie twórczości;
Czy należy zarejestrować utwór, aby korzystać z ochrony prawa autorskiego?
Nie, zgodnie z art. 1 ust. 4 PrAut., ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności. Nie istnieje żaden rejestr utworów objętych ochroną. Ochrona przysługuje od momentu stworzenia utworu (ustalenia).
Pytania dotyczące konieczności rejestracji wiążą się zwykle z tym, że w niektórych państwach taka rejestracja utworu jest możliwa np. w Hiszpanii czy w Stanach Zjednoczonych (Library of Congress).
Kim jest twórca utworu?
Zgodnie z art. 8 ust. 2 PrAut. “ domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze zostało uwidocznione na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu”.
Coraz częściej w ostatnich latach pojawiają się pytania, o to, czy zwierzę albo maszyna (sztuczna inteligencja) mogą zostać uznane za twórcę utworu. O tym więcej już niedługo.
Prawa autorskie twórcy utworu
Każdy twórca utworu (dzieła) korzysta z dwóch rodzajów praw autorskich:
- autorskie prawa osobiste;
- autorskie prawa majątkowe.
Autorskie prawa osobiste są prawa niezbywalne i nieograniczone w czasie.
W przeciwieństwie do autorskich praw osobistych, autorskie prawa majątkowe to prawa zbywalne, ograniczone w czasie (70 lat, z wyjątkami) i takie, które stanowią przedmiot obrotu gospodarczego.
Prawa autorskie są przedmiotem umów o przeniesienie prawa oraz licencji i sublicencji, o których wkrótce.
Rodzaje utworów
Według efektu procesu twórczego wyróżnia się:
- utwór samoistny i inspirowany;
- utwór z zapożyczeniami i zależny czy stanowiący opracowanie cudzego utworu;
- utwór zbiorowy oraz zbiory utworów;
- utwór pracowniczy;
Według dziedziny twórczości w Polsce wymienia się:
- utwory wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);
- plastyczne;
- fotograficzne;
- lutnicze;
- wzornictwa przemysłowego;
- architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
- muzyczne i słowno-muzyczne;
- sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
- audiowizualne (w tym filmowe).
Według autorstwa utworu:
- utwór współautorski;
- utwory połączone.
Prawo autorskie w orzecznictwie
W każdej indywidualnej sytuacji należy określić, czy dany przejaw twórczości może zostać uznany za utwór i korzystać z ochrony prawa autorskiego.
Poziom twórczości i niepowtarzalności są kluczowe dla ustalenia praw autora i możliwości ich ochrony.
Co warto zapamiętać?
- Nie każdy przejaw twórczości spełnia warunki do uznania go za utwór i korzystania z ochrony;
- Twórca nie musi spełniać żadnych formalności, aby uzyskać ochronę prawa autorskiego;
- Powyższe zasady obowiązują na terytorium Polski, dlatego w każdym odrębnym przypadku należy określić najpierw właściwe dla danej sytuacji przepisy prawa.
Stan na dzień: 9 stycznia 2019 roku
Cyberlaw by Judyta 