Spory technologiczne | Technology Disputes

Huawei pod lupą. Czy chiński gigant technologiczny rzeczywiście stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państw?

Judyta Kasperkiewicz

Wprowadzenie

Huawei od ponad dekady znajduje się w centrum jednego z największych sporów dotyczących cyberbezpieczeństwa i bezpieczeństwa narodowego. Firma, która z niewielkiego producenta sprzętu telekomunikacyjnego stała się światowym liderem technologii 5G, jednocześnie stała się przedmiotem licznych postępowań, ograniczeń oraz debat prowadzonych przez rządy wielu państw.

Czy Huawei rzeczywiście prowadzi działalność szpiegowską? A może jest ofiarą globalnej rywalizacji technologicznej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami? Odpowiedź, podobnie jak w przypadku wielu sporów dotyczących nowych technologii, nie jest jednoznaczna.

Skąd wzięły się kontrowersje?

Huawei Technologies Co., Ltd. zostało założone w 1987 roku przez Ren Zhengfeia, byłego oficera Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Początkowo przedsiębiorstwo zajmowało się produkcją urządzeń telekomunikacyjnych, z czasem stając się jednym z największych światowych dostawców infrastruktury sieciowej, smartfonów oraz rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji i chmurze obliczeniowej.

Rosnąca pozycja Huawei zbiegła się z intensyfikacją napięć geopolitycznych pomiędzy Chinami a państwami zachodnimi. W efekcie kwestie technologiczne zaczęły być analizowane również przez pryzmat bezpieczeństwa narodowego.

Dlaczego sieć 5G ma tak duże znaczenie?

Technologia 5G nie służy wyłącznie szybszemu internetowi w telefonach. Stanowi fundament nowoczesnej gospodarki cyfrowej. Za jej pośrednictwem funkcjonować będą między innymi:

  • inteligentne miasta,
  • pojazdy autonomiczne,
  • infrastruktura energetyczna,
  • systemy transportowe,
  • szpitale,
  • przemysł oparty na Internecie Rzeczy (IoT),
  • administracja publiczna.

Kontrola nad elementami tej infrastruktury może mieć ogromne znaczenie strategiczne. Właśnie dlatego wybór dostawców technologii 5G stał się kwestią bezpieczeństwa państw, a nie wyłącznie decyzją biznesową.

Główne zarzuty wobec Huawei

Najczęściej podnoszone zarzuty dotyczą:

  • potencjalnej możliwości przekazywania danych władzom Chińskiej Republiki Ludowej,
  • ryzyka istnienia tzw. „tylnych furtek” (backdoorów) umożliwiających nieuprawniony dostęp do infrastruktury,
  • wpływu chińskich regulacji na działalność przedsiębiorstwa,
  • możliwości wykorzystania infrastruktury telekomunikacyjnej do działań wywiadowczych.

Istotnym argumentem jest również chińska ustawa o wywiadzie narodowym z 2017 r., zgodnie z którą organizacje i obywatele są zobowiązani do współpracy z organami wywiadowczymi w zakresie przewidzianym przez prawo. Krytycy wskazują, że może to rodzić ryzyko ingerencji państwa w działalność przedsiębiorstw technologicznych.

Jednocześnie publicznie nie przedstawiono dowodów potwierdzających istnienie systemowych mechanizmów szpiegowskich w urządzeniach Huawei wykorzystywanych globalnie. Debata koncentruje się więc przede wszystkim na ocenie ryzyka, a nie na wykazaniu konkretnych przypadków masowego szpiegostwa.

Stanowisko Huawei

Huawei konsekwentnie odrzuca wszystkie zarzuty. Spółka podkreśla, że:

  • jest przedsiębiorstwem prywatnym,
  • nigdy nie przekazywała danych użytkowników chińskim władzom,
  • nie instalowała celowo mechanizmów umożliwiających nieuprawniony dostęp do infrastruktury,
  • wielokrotnie deklarowała gotowość do poddawania swoich produktów niezależnym audytom bezpieczeństwa.

Firma wskazuje również, że zarzuty wobec niej mają często charakter polityczny i są elementem szerszej rywalizacji gospodarczej pomiędzy największymi mocarstwami.

Reakcje państw

Obawy związane z bezpieczeństwem doprowadziły do licznych ograniczeń.

Stany Zjednoczone wpisały Huawei na tzw. Entity List, ograniczając możliwość współpracy amerykańskich przedsiębiorstw z chińskim producentem. W konsekwencji Huawei utracił dostęp do wielu amerykańskich technologii, w tym usług Google dla nowych smartfonów.

Podobne ograniczenia dotyczące wykorzystania infrastruktury Huawei w sieciach 5G wprowadziły lub zapowiedziały m.in. Wielka Brytania, Australia, Kanada, Japonia oraz część państw Unii Europejskiej. W wielu krajach operatorzy telekomunikacyjni zostali zobowiązani do stopniowego wycofywania urządzeń Huawei z infrastruktury krytycznej.

Znaczenie dla prawa nowych technologii

Sprawa Huawei unaoczniła, że bezpieczeństwo cyfrowe stało się integralnym elementem bezpieczeństwa narodowego.

Debata dotyczy dziś nie tylko jakości urządzeń, lecz także pytań o:

  • odpowiedzialność producentów infrastruktury krytycznej,
  • znaczenie zaufania do dostawców technologii,
  • relacje pomiędzy bezpieczeństwem państwa a zasadami wolnego rynku,
  • rolę państwa w ograniczaniu działalności zagranicznych przedsiębiorstw technologicznych,
  • ocenę ryzyka w sytuacji braku jednoznacznych dowodów naruszeń.

Dla prawników oznacza to konieczność uwzględniania nie tylko przepisów z zakresu prawa telekomunikacyjnego czy ochrony danych osobowych, ale również regulacji dotyczących cyberbezpieczeństwa, ochrony infrastruktury krytycznej oraz bezpieczeństwa narodowego.

Podsumowanie

Spór wokół Huawei pokazuje, że w XXI wieku technologia stała się jednym z najważniejszych narzędzi rywalizacji geopolitycznej. W centrum debaty nie znajduje się wyłącznie pytanie o to, czy urządzenia konkretnego producenta są bezpieczne, lecz także o to, komu można powierzyć budowę infrastruktury, od której zależy funkcjonowanie współczesnych państw.

Niezależnie od ostatecznej oceny Huawei, sprawa ta wyznaczyła nowy kierunek rozwoju prawa nowych technologii. Pokazała, że analiza ryzyka może mieć równie duże znaczenie jak dowody naruszeń, a decyzje dotyczące dostawców technologii coraz częściej podejmowane są na styku prawa, cyberbezpieczeństwa, gospodarki i polityki międzynarodowej.

Stan prawny na dzień: 5 sierpnia 2026 roku

Zdjęcie: magnific.com

Spory technologiczne | Technology Disputes

Czy TikTok naprawdę szpieguje użytkowników? Aspekty prawne i technologiczne jednego z największych sporów o dane

Judyta Kasperkiewicz

Wprowadzenie

TikTok od kilku lat pozostaje w centrum debaty dotyczącej bezpieczeństwa cyfrowego, ochrony danych osobowych oraz wpływu mediów społecznościowych na bezpieczeństwo państw. Zarzuty kierowane wobec platformy wykraczają daleko poza klasyczne problemy związane z prywatnością. Obejmują również kwestie cyberbezpieczeństwa, możliwości wywierania wpływu na opinię publiczną oraz potencjalnego dostępu władz Chińskiej Republiki Ludowej do danych użytkowników.

Czy TikTok rzeczywiście „szpieguje” swoich użytkowników? Odpowiedź nie jest jednoznaczna.

Skąd wzięły się kontrowersje?

TikTok należy do spółki ByteDance z siedzibą w Chinach. To właśnie ten fakt od początku budził zainteresowanie regulatorów w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej oraz wielu innych państwach.

Kluczowe znaczenie ma obowiązujące w Chinach prawo, które w określonych sytuacjach nakłada na przedsiębiorców obowiązek współpracy z organami państwowymi. Krytycy wskazują, że może to rodzić ryzyko uzyskania dostępu do danych użytkowników przez chińskie służby.

Sama możliwość prawna nie oznacza jednak, że takie działania miały miejsce wobec danych wszystkich użytkowników. To właśnie różnica pomiędzy potencjalnym ryzykiem a udowodnionym naruszeniem stanowi jeden z najważniejszych elementów całej debaty.

Jakie dane zbiera TikTok?

Podobnie jak większość współczesnych platform społecznościowych, TikTok gromadzi szeroki zakres informacji, w tym:

  • dane identyfikacyjne użytkownika,
  • adres IP i przybliżoną lokalizację,
  • informacje o urządzeniu i systemie operacyjnym,
  • historię oglądanych materiałów,
  • aktywność w aplikacji,
  • dane dotyczące interakcji z innymi użytkownikami,
  • informacje wykorzystywane do personalizacji reklam.

Zakres tych danych nie odbiega zasadniczo od praktyk stosowanych przez inne duże platformy społecznościowe. Kontrowersje dotyczą przede wszystkim pytania, kto może uzyskać do nich dostęp i na jakich zasadach.

Zarzuty dotyczące szpiegostwa

Najczęściej powtarzane zarzuty wobec TikToka obejmują:

  • możliwość przekazywania danych chińskim władzom,
  • wykorzystywanie aplikacji do pozyskiwania informacji o użytkownikach,
  • możliwość wpływania przez algorytm rekomendacji na debatę publiczną,
  • brak pełnej przejrzystości działania systemów rekomendacyjnych.

Dotychczas nie przedstawiono publicznie dowodów potwierdzających masowe przekazywanie danych wszystkich użytkowników zagranicznych chińskim organom państwowym. Jednocześnie regulatorzy wskazują, że sam poziom ryzyka może uzasadniać stosowanie środków ostrożności.

Stanowisko TikToka

TikTok konsekwentnie odrzuca zarzuty dotyczące szpiegostwa. Spółka podkreśla, że:

  • dane użytkowników z wielu regionów świata są przechowywane poza Chinami,
  • wdrażane są programy zwiększające bezpieczeństwo infrastruktury,
  • dostęp do danych podlega wielopoziomowym procedurom kontroli,
  • firma współpracuje z regulatorami w zakresie ochrony danych osobowych.

Jednym z przykładów takich działań jest rozwój programów lokalizacji i segmentacji danych, których celem jest ograniczenie transgranicznego dostępu do informacji użytkowników.

Reakcje państw

Obawy dotyczące bezpieczeństwa doprowadziły do szeregu działań legislacyjnych i administracyjnych.

W wielu państwach zakazano instalowania TikToka na urządzeniach służbowych wykorzystywanych przez administrację publiczną. Motywacją nie było stwierdzenie popełnienia przestępstwa przez platformę, lecz ograniczenie potencjalnego ryzyka dla bezpieczeństwa narodowego.

W Stanach Zjednoczonych przez kilka lat trwały intensywne spory dotyczące możliwości ograniczenia działalności TikToka, a także wymogu sprzedaży amerykańskiej części działalności inwestorowi spoza Chin. Równolegle Komisja Europejska oraz krajowe organy ochrony danych prowadziły postępowania dotyczące zgodności funkcjonowania platformy z przepisami o ochronie danych osobowych.

Znaczenie dla prawa nowych technologii

Sprawa TikToka pokazuje, że współczesne regulacje dotyczące ochrony danych osobowych coraz częściej przenikają się z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa państwa.

Powstają nowe pytania prawne:

  • Czy państwo może ograniczyć działalność platformy wyłącznie z uwagi na potencjalne ryzyko?
  • Jak pogodzić swobodę prowadzenia działalności gospodarczej z ochroną bezpieczeństwa narodowego?
  • Czy algorytmy rekomendacyjne powinny podlegać większej transparentności?
  • Jakie obowiązki powinny spoczywać na platformach cyfrowych?

Odpowiedzi na te pytania będą miały znaczenie nie tylko dla TikToka, ale również dla pozostałych światowych dostawców usług cyfrowych.

Podsumowanie

Niezależnie od dalszych decyzji regulatorów, sprawa TikToka już dziś stanowi jeden z najważniejszych precedensów w obszarze prawa nowych technologii. Pokazuje bowiem, że dane stały się jednym z najcenniejszych zasobów współczesnego świata, a kontrola nad nimi jest przedmiotem nie tylko sporów biznesowych, lecz także rywalizacji geopolitycznej i wyzwań dla systemów prawnych XXI wieku.

Stan prawny na dzień: 29 lipca 2026 roku

Zdjęcie: magnific.com

Spory technologiczne | Technology Disputes

Sprawa OpenAI vs. Elon Musk – spór o przyszłość sztucznej inteligencji czy walka o kontrolę nad AI?

Judyta Kasperkiewicz

Wprowadzenie

Spór pomiędzy Elonem Muskiem a OpenAI jest jedną z najgłośniejszych spraw prawnych w historii rozwoju sztucznej inteligencji. Nie dotyczy on wyłącznie relacji pomiędzy byłym współzałożycielem a organizacją, którą pomagał tworzyć. W istocie jest to konflikt o to czy sztuczna inteligencja powinna być rozwijana jako dobro publiczne, czy może jako przedsięwzięcie komercyjne wymagające ogromnych inwestycji?

Gdzie przebiega granica pomiędzy misją społeczną a koniecznością prowadzenia działalności gospodarczej? Jakie obowiązki mają twórcy najbardziej zaawansowanych modeli AI wobec społeczeństwa?

Powstanie OpenAI

OpenAI zostało założone w 2015 r. przez grupę przedsiębiorców i naukowców, wśród których znaleźli się m.in. Elon Musk, Sam Altman, Greg Brockman, Ilya Sutskever, John Schulman oraz Wojciech Zaremba. Organizacja powstała jako podmiot non-profit, którego celem było prowadzenie badań nad sztuczną inteligencją oraz zapewnienie, aby korzyści z rozwoju Artificial General Intelligence (AGI) służyły całej ludzkości.

Twórcy deklarowali, że rozwój najbardziej zaawansowanych systemów AI powinien odbywać się w sposób odpowiedzialny, transparentny oraz bez dominacji pojedynczych podmiotów gospodarczych.

Odejście Elona Muska

Już w 2018 roku Elon Musk opuścił zarząd OpenAI. Oficjalnie wskazywano na możliwość konfliktu interesów wynikającego z rozwoju własnych projektów AI w Tesli. Według późniejszych dokumentów sądowych pojawiły się również rozbieżności dotyczące kierunku rozwoju organizacji oraz sposobu jej finansowania.

Po odejściu Musk nie uczestniczył już w zarządzaniu OpenAI, jednak przez kolejne lata wielokrotnie publicznie krytykował sposób funkcjonowania organizacji.

Transformacja modelu działalności

Największym punktem sporu stała się zmiana struktury organizacyjnej OpenAI.

W 2019 r. utworzono spółkę OpenAI LP działającą w modelu tzw. capped-profit. Konstrukcja ta miała umożliwić pozyskanie wielomiliardowych inwestycji niezbędnych do prowadzenia badań nad coraz bardziej zaawansowanymi modelami AI, jednocześnie zachowując kontrolę organizacji non-profit nad strategicznym kierunkiem działalności.

Argumentowano, że stworzenie nowoczesnych modeli językowych wymaga ogromnych zasobów obliczeniowych, specjalistycznej infrastruktury oraz finansowania, którego klasyczna organizacja non-profit nie byłaby w stanie zapewnić.

Partnerstwo z Microsoft

Kluczowym momentem było nawiązanie strategicznej współpracy z Microsoftem.

Microsoft zainwestował w OpenAI miliardy dolarów oraz udostępnił infrastrukturę obliczeniową Azure, dzięki której możliwe było trenowanie kolejnych generacji modeli GPT.

To właśnie ta współpraca stała się jednym z głównych argumentów Elona Muska. W jego ocenie organizacja, która miała działać dla dobra publicznego, stała się de facto przedsiębiorstwem komercyjnym silnie związanym z jednym z największych koncernów technologicznych świata.

OpenAI konsekwentnie podkreśla natomiast, że partnerstwo nie zmieniło podstawowej misji organizacji, a jedynie umożliwiło jej realizację.

Pozew Elona Muska

W 2024 roku Elon Musk wniósł pozew przeciwko OpenAI, Samowi Altmanowi oraz Gregowi Brockmanowi.

Głównym zarzutem było naruszenie pierwotnych założeń funkcjonowania OpenAI poprzez odejście od modelu służącego interesowi publicznemu na rzecz działalności komercyjnej.

Zdaniem Muska twórcy OpenAI mieli zobowiązać się do rozwijania AGI w sposób otwarty i dostępny dla dobra całej ludzkości. W jego ocenie współpraca z Microsoftem oraz ograniczony dostęp do najbardziej zaawansowanych modeli stanowią odejście od tej misji.

Pozew obejmował m.in. zarzuty dotyczące naruszenia zobowiązań umownych, obowiązków powierniczych oraz zasad uczciwego prowadzenia działalności.

Stanowisko OpenAI

OpenAI zdecydowanie odrzuciło zarzuty. Organizacja wskazała, że:

  • nie istniała wiążąca umowa gwarantująca wieczne funkcjonowanie wyłącznie jako organizacji non-profit,
  • Elon Musk sam wcześniej proponował zmiany modelu finansowania, które zakładały większą komercjalizację działalności,
  • rozwój AGI wymaga obecnie inwestycji liczonych w dziesiątkach miliardów dolarów,
  • model capped-profit został zaprojektowany właśnie po to, aby pogodzić misję społeczną z możliwością finansowania badań.

W odpowiedzi OpenAI opublikowało również część historycznej korespondencji wskazującej, że Musk miał świadomość konieczności zmiany modelu organizacyjnego już kilka lat wcześniej.

Kolejne etapy postępowania

Spór szybko przestał mieć wyłącznie charakter korporacyjny.

W toku postępowań sądowych składano kolejne pisma procesowe, rozszerzano zakres roszczeń oraz przedstawiano nowe dokumenty dotyczące historii OpenAI.

Jednocześnie równolegle trwały dyskusje dotyczące planowanej dalszej przebudowy struktury organizacyjnej OpenAI oraz relacji pomiędzy organizacją non-profit a podmiotami prowadzącymi działalność komercyjną.

Sprawa pozostaje w toku i nie została prawomocnie zakończona.

Znaczenie dla prawa nowych technologii

Spór OpenAI przeciwko Elonowi Muskowi wykracza daleko poza klasyczny konflikt pomiędzy założycielami. Po raz pierwszy przedmiotem tak szerokiej debaty stały się kwestie dotyczące:

  • odpowiedzialności twórców sztucznej inteligencji,
  • obowiązków organizacji deklarujących realizację misji społecznej,
  • dopuszczalnych granic komercjalizacji badań nad AI,
  • znaczenia transparentności modeli sztucznej inteligencji,
  • relacji pomiędzy interesem publicznym a interesem inwestorów.

Możliwe rozstrzygnięcia mogą wpływać na sposób organizowania i finansowania przyszłych projektów rozwijających zaawansowaną sztuczną inteligencję.

Podsumowanie

Spór OpenAI i Elona Muska pokazuje, że rozwój sztucznej inteligencji nie jest już wyłącznie zagadnieniem technologicznym. Coraz częściej staje się przedmiotem sporów prawnych, gospodarczych i politycznych dotyczących kontroli nad jedną z najważniejszych technologii XXI wieku.

Niezależnie od ostatecznego wyniku postępowania sprawa już dziś stanowi precedens dla prawa nowych technologii. Pokazuje bowiem, że wraz ze wzrostem znaczenia AI rosnąć będzie również liczba sporów dotyczących własności technologii, odpowiedzialności jej twórców, zasad finansowania badań oraz relacji pomiędzy interesem społecznym a komercjalizacją innowacji.

Stan prawny: 15 lipca 2026 r.

Zdjęcie: magnific.com

Autor: Adwokat Judyta Kasperkiewicz

  • EPOQUE Kancelaria Adwokacka
  • ul. Piłsudskiego 10
  • 38-400 Krosno
  • Tel.: +48 507 205 077
  • E-mail: judyta.kasperkiewicz@adwokatura.pl
Cyber Lab, Spory technologiczne | Technology Disputes

Sprawa Kaspersky – cyberbezpieczeństwo czy geopolityka? Państwo, technologia i oskarżenia o szpiegostwo

Judyta Kasperkiewicz

Tło działalności firmy Kaspersky i sprawa oskarżeń o szpiegostwo

Firma Kaspersky założona została w 1997 roku przez Jewgienija Kaspierskiego i jego byłą żonę Natalię Kaspierską w Rosji. Od lat oferuje oprogramowanie antywirusowe o tej samej nazwie mające chronić przed atakami w internecie oraz zapewnić ochronę cyberbezpieczeństwa. W związku ze zmianami geopolitycznymi i wybuchem wojny w Ukrainie po 2014 roku firma Kaspersky stała się elementem gry politycznej. Przez lata z oprogramowania firmy Kaspersky korzystali zarówno użytkownicy prywatni, jak i publiczni. 

Działalność firmy Kaspersky stała się przedmiotem oceny i próbowano odpowiedzieć na pytanie, czy jej oprogramowanie może potencjalnie stać się narzędziem wywiadowczym w rękach obcych państw. 

Oskarżenia kierowane wobec firmy Kaspersky dotyczyły nie tylko technicznych kwestii, ale również uwarunkowań geopolitycznych oraz rosyjskich regulacji prawnych dotyczących współpracy rosyjskich przedsiębiorstw z państwowymi służbami. Potencjalnie nie można wykluczyć, że jeśli nawet firma nie współpracowała dobrowolnie, to służby mogły ją do takiej współpracy zmusić. 

Przebieg sprawy firmy Kaspersky 

Mimo, że większość dokumentów dotyczących oceny działalności firmy Kaspersky są nieujawnione, to należy wskazać na kluczowe decyzje amerykańskiego rządu podejmowane wobec niej na przestrzeni lat.

We wrześniu 2017 roku wydano dyrektywę DHS Binding Operational Directive 17-01 (2017), na podstawie, której administracja USA wydała zakaz używania oprogramowania Kaspersky przez amerykańskie agencje federalne. Departament Bezpieczeństwa Krajowego USA uznał, że rosyjskie pochodzenie firmy może stwarzać ryzyko dla bezpieczeństwa narodowego i wpisał ją w 2022 roku na listę podmiotów uznanych za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych. 

Natomiast w dniu 21 czerwca 2024 roku doszło do wprowadzenia zakazu sprzedaży i aktualizacji oprogramowania Kaspersky na rynku amerykańskim, a przedstawiciele kierownictwa firmy objęci zostali sankcjami. W odpowiedzi na te problemy firma Kaspersky przeniosła siedzibę spółki holdingowej do Szwajcarii, ale nie poprawiło to jej trudnej sytuacji.  

Powiązanie NSA i Kaspersky w debacie publicznej wynikało z kilku zdarzeń, które nałożyły się na siebie w 2014 roku. W tym okresie Kaspersky zidentyfikował na komputerach na Bliskim Wschodzie zaawansowane narzędzia przypisywane operacjom NSA i uwzględnił ich sygnatury w swoich mechanizmach detekcji. Równolegle pracownik NSA, Nghia Hoang Pho, wyniósł z miejsca pracy materiały zawierające narzędzia operacyjne agencji i przechowywał je na prywatnym komputerze zabezpieczonym oprogramowaniem Kaspersky.

Zgodnie z informacjami przedstawianymi przez amerykańskie służby część tych danych mogła zostać przesłana do infrastruktury analitycznej producenta w ramach standardowych procesów telemetrycznych stosowanych przez oprogramowanie bezpieczeństwa. W dalszej kolejności pojawiły się twierdzenia, że dostęp do tych przesłanych materiałów uzyskały rosyjskie służby wywiadowcze. Kaspersky utrzymywał natomiast, że wykryte pliki zostały usunięte po analizie.

Dodatkowe kontrowersje wywołały doniesienia o obecności izraelskich ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa w sieci Kaspersky w czasie incydentu. Według relacji medialnych mieli oni obserwować działania analityków firmy związane z wyszukiwaniem danych mogących mieć znaczenie wywiadowcze. Informacje te nigdy jednak nie zostały potwierdzone poprzez publiczne ujawnienie materiału pozwalającego na niezależną weryfikację zakresu i charakteru tych działań.

Współczesne podejście przy wyborze narzędzi technologicznych 

Państwa coraz częściej traktują technologie jako element strategicznej infrastruktury. W przeszłości przy wyborze oprogramowania kierowano się przede wszystkim jego skutecznością i funkcjonalności, a obecnie ważniejsze staje się określenie kraju pochodzenia, uwarunkowań politycznych i ocena różnorakich ryzyk. 

Trzeba przy tym pamiętać, że antywirusy mają wysoki poziom uprawnień w systemach w jakich są zainstalowane. Program taki często skanuje pliki, analizuje pamięć, obserwuje procesy i potrafi wysyłać próbki do chmury producenta. Stwarza to większe ryzyko przy ewentualnym dostępie służb do niego.

Podsumowanie 

Sprawa Kaspersky do dziś pozostaje jednym z najbardziej znaczących przykładów konfliktu między oceną dowodów i ryzyka przy braku transparentności. Publicznie nie przedstawiono materiału potwierdzającego istnienie świadomego mechanizmu szpiegowskiego stworzonego przez firmę. Jednocześnie skala dostępu, jaki oprogramowanie bezpieczeństwa posiada do systemów użytkowników, sprawia, że całkowite wykluczenie takiego ryzyka również nie jest możliwe.

W praktyce oznacza to zmianę w sposobie myślenia państw o technologii – brak jednoznacznego dowodu przestał być wystarczający do utrzymania zaufania wobec infrastruktury uznanej za strategiczną.

Stan prawny na dzień: 8 lipca 2026 roku

Zdjęcie: magnific.com

Bez kategorii

Cyfrowe prawa i obowiązki: Higiena cyfrowa – jak chronić dane, nie utrudniając wymiaru sprawiedliwości?

Judyta Kasperkiewicz

Bezpieczeństwo prywatne a interes państwa

W debacie publicznej często pojawia się napięcie między ochroną prywatności a skutecznością działań organów ścigania. W praktyce jednak te dwie wartości nie muszą pozostawać w sprzeczności. Odpowiednio prowadzona higiena cyfrowa – czyli świadome zarządzanie danymi i bezpieczeństwem informacji – może jednocześnie chronić prywatność jednostki i ograniczać ryzyko problemów procesowych.

W świecie, w którym telefon czy laptop pełnią funkcję archiwum życia prywatnego i zawodowego, sposób przechowywania danych ma znaczenie nie tylko technologiczne, ale również prawne.

Szyfrowanie urządzeń jako standard bezpieczeństwa

Szyfrowanie dysków i urządzeń mobilnych należy dziś do podstawowych narzędzi ochrony danych. Chroni ono użytkownika przed nieuprawnionym dostępem do informacji w przypadku utraty lub kradzieży urządzenia.

Z punktu widzenia postępowania karnego pojawia się jednak pytanie, czy silne szyfrowanie może utrudniać działania organów ścigania. W praktyce problem ten rozwiązywany jest poprzez inne instrumenty dowodowe – np. analizę metadanych, dostęp do kopii zapasowych czy danych przechowywanych przez dostawców usług.

Samo stosowanie szyfrowania nie stanowi naruszenia prawa ani działania sprzecznego z interesem wymiaru sprawiedliwości. Jest ono raczej elementem racjonalnej ochrony informacji.

Backupy a zajęcie sprzętu

W postępowaniach karnych możliwe jest zabezpieczenie urządzeń elektronicznych jako potencjalnych dowodów w sprawie. W praktyce oznacza to, że telefon lub komputer może zostać zatrzymany na czas analizy.

Z perspektywy użytkownika kluczowe znaczenie ma wówczas posiadanie kopii zapasowych danych. Regularne backupy pozwalają uniknąć sytuacji, w której zajęcie sprzętu powoduje utratę dostępu do istotnych informacji – zarówno prywatnych, jak i zawodowych.

Warto przy tym pamiętać, że kopie zapasowe przechowywane w usługach chmurowych mogą same w sobie stanowić źródło danych w postępowaniu.

Menedżery haseł i kontrola dostępu

Jednym z podstawowych elementów higieny cyfrowej jest stosowanie menedżerów haseł oraz silnych, unikalnych danych uwierzytelniających dla poszczególnych usług.

Rozwiązania te ograniczają ryzyko nieautoryzowanego dostępu do kont i systemów. W kontekście postępowań karnych mogą jednak rodzić pytania dotyczące dostępu do danych przechowywanych w zabezpieczonych środowiskach.

Z punktu widzenia prawa samo stosowanie takich narzędzi nie stanowi utrudniania postępowania. Kluczowe znaczenie ma natomiast to, aby użytkownik nie podejmował działań zmierzających do celowego ukrycia lub zniszczenia materiału dowodowego.

Segmentacja danych prywatnych i zawodowych

Jednym z najczęściej pomijanych elementów bezpieczeństwa informacji jest oddzielenie danych prywatnych od zawodowych. W praktyce wiele osób przechowuje dokumenty służbowe, dane klientów czy materiały poufne na tych samych urządzeniach, na których znajdują się prywatne zdjęcia czy korespondencja.

Może to prowadzić do poważnych problemów w sytuacji zabezpieczenia sprzętu w toku postępowania.

Szczególnie dotyczy to zawodów zaufania publicznego – takich jak prawnicy, lekarze czy doradcy podatkowi – gdzie dane klientów mogą być objęte dodatkowymi reżimami ochrony.

Segmentacja danych (np. poprzez oddzielne urządzenia, konta użytkowników lub zaszyfrowane przestrzenie robocze) pozwala ograniczyć zakres potencjalnej ingerencji w sferę prywatną.

Minimalizacja retencji danych

Kolejnym elementem higieny cyfrowej jest świadome zarządzanie czasem przechowywania informacji. Gromadzenie dużych ilości niepotrzebnych danych zwiększa zarówno ryzyko naruszeń bezpieczeństwa, jak i potencjalne konsekwencje procesowe.

Zasada minimalizacji – znana z regulacji dotyczących ochrony danych osobowych – ma w tym kontekście wymiar praktyczny. Przechowywanie wyłącznie tych informacji, które są rzeczywiście potrzebne, ogranicza skalę potencjalnych problemów w przypadku incydentów bezpieczeństwa lub postępowań prawnych.

Paradoksy bezpieczeństwa cyfrowego

W praktyce pojawiają się również sytuacje paradoksalne. Silne zabezpieczenia technologiczne mogą chronić prywatność użytkownika, a jednocześnie komplikować dostęp do danych w sytuacji procesowej.

Dotyczy to np. sytuacji, w której na zabezpieczonym urządzeniu znajdują się dane osób trzecich – klientów, pacjentów lub współpracowników. Wówczas pojawia się konieczność pogodzenia interesu postępowania karnego z obowiązkiem zachowania poufności tych informacji.

Rozwiązaniem bywa stosowanie procedur selektywnego dostępu do danych lub udział biegłych, którzy analizują jedynie materiał istotny dla sprawy.

W świecie, w którym większość aktywności pozostawia ślad w postaci danych, bezpieczeństwo informacji przestaje być wyłącznie kwestią technologiczną. Staje się elementem świadomego funkcjonowania w systemie prawnym.

Higiena cyfrowa nie polega na utrudnianiu pracy organów ścigania, lecz na odpowiedzialnym zarządzaniu informacją. To właśnie ona pozwala zachować równowagę między ochroną prywatności jednostki a potrzebą skutecznego działania wymiaru sprawiedliwości.

Stan prawny na dzień: 25 marca 2026 roku

Zdjęcie: canva.com

Bez kategorii

Cyfrowe prawa i obowiązki: Granice współpracy z organami – kiedy pomoc staje się obowiązkiem?

Judyta Kasperkiewicz

Dobrowolność, obowiązek, przymus – trzy tryby współpracy

W przestrzeni cyfrowej organy ścigania coraz częściej zwracają się do osób prywatnych i podmiotów technicznych o udostępnienie danych lub infrastruktury informatycznej. Wbrew powszechnemu przekonaniu współpraca z organami nie zawsze ma charakter obligatoryjny. Prawo operuje tu trzema podstawowymi trybami:

  • dobrowolnością,
  • obowiązkiem procesowym,
  • przymusem wynikającym z decyzji organu.

Dobrowolność oznacza sytuację, w której osoba dysponująca informacją może przekazać ją organom z własnej inicjatywy lub na ich prośbę. Obowiązek pojawia się wtedy, gdy przepisy nakładają na określony podmiot konieczność wydania rzeczy lub udostępnienia danych. Przymus natomiast występuje wówczas, gdy organ – na podstawie przepisów postępowania karnego – może wymusić wykonanie określonej czynności.

Granica między tymi trybami bywa w praktyce nieostra, zwłaszcza w relacjach z podmiotami działającymi w sektorze technologicznym.

Wydanie rzeczy i udostępnienie danych

Jednym z podstawowych instrumentów procesowych jest możliwość żądania wydania rzeczy mogącej stanowić dowód w sprawie. W realiach cyfrowych „rzeczą” może być zarówno fizyczny nośnik danych (np. serwer, laptop, dysk), jak i sam zapis informacyjny.

Udostępnienie danych może przyjmować różne formy, m.in.:

  • przekazanie logów systemowych,
  • przekazanie kopii plików,
  • udostępnienie historii aktywności użytkownika,
  • zabezpieczenie danych przechowywanych na serwerze.

W praktyce organów ścigania coraz częściej stosowane są rozwiązania polegające na zabezpieczeniu kopii danych, zamiast przejmowania całej infrastruktury informatycznej.

Tajemnica zawodowa i jej ograniczenia

Szczególnym problemem jest sytuacja, w której dane objęte są tajemnicą zawodową lub umowną. Dotyczy to m.in. prawników, lekarzy, doradców podatkowych, ale także podmiotów świadczących usługi cyfrowe.

Co do zasady obowiązek zachowania tajemnicy może ograniczać możliwość przekazania danych organom ścigania. W określonych sytuacjach możliwe jest jednak zwolnienie z tajemnicy przez właściwy organ procesowy lub sąd.

Oznacza to, że osoba powołująca się na tajemnicę zawodową nie zawsze może odmówić współpracy – ostateczna ocena należy do organów prowadzących postępowanie.

Firmy IT jako „pośredni świadkowie”

Współczesne postępowania karne coraz częściej angażują podmioty techniczne, które nie są bezpośrednimi uczestnikami zdarzenia, lecz dysponują informacjami o jego przebiegu. Można je określić mianem pośrednich świadków cyfrowych.

Przykłady takich podmiotów obejmują m.in.:

  • administratorów serwerów, którzy posiadają dostęp do logów systemowych,
  • pracowników działów helpdesk, analizujących zgłoszenia użytkowników i historię aktywności,
  • właścicieli forów internetowych, którzy przechowują dane o użytkownikach i publikowanych treściach,
  • dostawców usług hostingowych, dysponujących infrastrukturą przechowującą dane.

Podmioty te mogą zostać zobowiązane do przekazania informacji istotnych z punktu widzenia postępowania karnego.

Granica współpracy – kiedy pojawia się odpowiedzialność karna

Brak współpracy z organami ścigania nie zawsze stanowi naruszenie prawa. Sytuacja zmienia się jednak w momencie, gdy działania danej osoby prowadzą do utrudniania postępowania lub zacierania śladów przestępstwa.

Ryzyko odpowiedzialności karnej może pojawić się w szczególności w przypadku:

  • celowego usuwania logów systemowych,
  • niszczenia nośników danych,
  • modyfikowania materiału dowodowego,
  • świadomego ukrywania informacji istotnych dla postępowania.

W realiach cyfrowych działania te mogą polegać na pozornie technicznych czynnościach, takich jak reset serwera, usunięcie historii aktywności czy nadpisanie danych.

Rozwój technologii sprawia, że granica między użytkownikiem a depozytariuszem danych staje się coraz mniej wyraźna. Administrator systemu, właściciel forum czy pracownik helpdesku mogą znaleźć się w sytuacji, w której dysponują informacjami kluczowymi dla postępowania karnego.

Prawo nie zakłada jednak automatycznej współpracy w każdej sytuacji. Dopiero określone przepisy procesowe przekształcają prośbę organu w obowiązek, a w dalszej kolejności – w możliwość zastosowania przymusu.

W cyfrowej rzeczywistości istotne staje się więc rozróżnienie między dobrowolną pomocą a prawnym obowiązkiem współdziałania z organami ścigania. Od tej granicy zależy zarówno zakres odpowiedzialności, jak i bezpieczeństwo prawne osób oraz podmiotów funkcjonujących w ekosystemie danych.

Stan prawny na dzień: 18 marca 2026 roku

Zdjęcie: canva.com

Bez kategorii

Cyfrowe prawa i obowiązki: prawa i obowiązki świadka „cyfrowego”

Judyta Kasperkiewicz

W klasycznym modelu procesu karnego kluczowym źródłem informacji był świadek osobowy – osoba, która widziała lub słyszała zdarzenie. W rzeczywistości cyfrowej coraz częściej rolę tę przejmują nośniki danych: telefony, kamery samochodowe, systemy monitoringu czy urządzenia typu wearable.

Nagranie wykonane telefonem, logi systemowe w firmowej sieci czy zapis trasy z zegarka sportowego mogą dziś stanowić materiał dowodowy o większej wartości niż relacja osoby, która była obecna na miejscu zdarzenia. Dane cyfrowe są bowiem często bardziej szczegółowe, precyzyjne i możliwe do zweryfikowania.

W konsekwencji pojawia się nowa figura uczestnika postępowania – „świadka cyfrowego”, czyli osoby, która nie tyle widziała zdarzenie, ile dysponuje danymi pozwalającymi je odtworzyć.

Typowe sytuacje „świadka cyfrowego”

W praktyce postępowań karnych rośnie liczba spraw, w których materiał dowodowy pochodzi z prywatnych urządzeń użytkowników.

Najczęstsze przykłady obejmują:

  • nagrania bójek, kolizji drogowych lub interwencji, wykonane telefonem lub kamerą samochodową,
  • screenshoty rozmów w komunikatorach internetowych,
  • logi systemowe w środowisku firmowym (np. historia logowań, aktywności użytkowników),
  • dane lokalizacyjne z urządzeń mobilnych, zegarków sportowych lub systemów GPS w pojazdach,
  • zapisy z kamer monitoringu należących do osób prywatnych.

W każdej z tych sytuacji osoba dysponująca materiałem może zostać wezwana w charakterze świadka i poproszona o jego udostępnienie.

Czy świadek musi wydać urządzenie?

Jednym z najczęściej pojawiających się pytań jest to, czy organ może zażądać wydania telefonu, komputera lub innego urządzenia zawierającego materiał dowodowy.

Na gruncie przepisów postępowania karnego możliwe jest zatrzymanie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie. Nie oznacza to jednak automatycznie konieczności trwałego przejęcia urządzenia przez organ.

W praktyce często wystarczające jest:

  • wykonanie kopii danych,
  • zabezpieczenie konkretnego pliku,
  • sporządzenie kopii binarnej nośnika przez biegłego.

Celem powinno być pozyskanie materiału dowodowego przy możliwie najmniejszej ingerencji w sferę prywatną świadka, która często obejmuje liczne dane niezwiązane ze sprawą.

Kopia czy oryginał danych?

W postępowaniach dotyczących danych cyfrowych istotne znaczenie ma kwestia autentyczności i integralności materiału.

W wielu przypadkach dopuszczalne jest operowanie kopią pliku, pod warunkiem że możliwe jest wykazanie jej zgodności z oryginałem. W praktyce stosuje się m.in.:

  • kopie binarne nośników,
  • sumy kontrolne (hash),
  • dokumentowanie procesu zabezpieczenia danych.

Takie rozwiązania pozwalają zachować wartość dowodową materiału bez konieczności trwałego zatrzymywania urządzenia należącego do świadka.

Usunięcie materiału i manipulacja nagraniem

Warto pamiętać, że materiał cyfrowy może podlegać ochronie procesowej.

Celowe usunięcie danych, które mogą stanowić dowód w sprawie, może w określonych sytuacjach zostać zakwalifikowane jako utrudnianie postępowania lub zacieranie śladów przestępstwa.

Jeszcze poważniejsze konsekwencje mogą wynikać z manipulacji materiałem dowodowym, np.:

  • przycinania nagrania w sposób zmieniający jego znaczenie,
  • montażu fragmentów nagrań,
  • ingerencji w metadane pliku.

Takie działania mogą prowadzić do odpowiedzialności karnej, a także podważają wiarygodność materiału w postępowaniu.

Jak zabezpieczyć materiał, aby miał wartość dowodową?

Osoba, która dysponuje nagraniem lub innymi danymi związanymi ze zdarzeniem, powinna przede wszystkim zadbać o zachowanie ich integralności.

Checklista:

  1. Nie modyfikuj pliku – unikaj edycji, przycinania czy zmiany formatu nagrania.
  2. Zachowaj oryginalny plik – najlepiej pozostawić go w pamięci urządzenia lub zapisać kopię w niezmienionej formie.
  3. Zabezpiecz kopię – wykonaj kopię zapasową, aby uniknąć przypadkowej utraty danych.
  4. Zachowaj kontekst – zapisz datę, miejsce zdarzenia i okoliczności powstania materiału.
  5. Nie rozpowszechniaj pochopnie nagrania – publikacja w internecie może naruszać dobra osobiste lub utrudnić postępowanie.

W świecie nasyconym technologią świadkiem zdarzenia coraz częściej jest nie tylko człowiek, lecz także urządzenie, które rejestruje przebieg wydarzeń. Osoba posiadająca taki materiał staje się w praktyce depozytariuszem potencjalnego dowodu.

Oznacza to zarówno określone prawa, jak i obowiązki – przede wszystkim związane z właściwym zabezpieczeniem danych i ich udostępnieniem w toku postępowania. W epoce cyfrowej to właśnie sposób obchodzenia się z informacją może zadecydować o wartości dowodowej całego zdarzenia.

Stan prawny na dzień: 11 marca 2026 roku

Zdjęcie: canva.com

Bez kategorii

Cyfrowe prawa i obowiązki: Prawo do prywatności a czynności organów ścigania

Judyta Kasperkiewicz

Od podsłuchu do dostępu danych

Przez lata symbolem ingerencji państwa w prywatność był podsłuch telefoniczny. Współczesne postępowania karne pokazują jednak wyraźną zmianę paradygmatu. Kontrola operacyjna nie ogranicza się już do przechwytywania rozmów — przeniosła się do cyberprzestrzeni, w której funkcjonuje współczesny użytkownik – operatorów telekomunikacyjnych, usług chmurowych, platform komunikacyjnych czy serwisów społecznościowych.

W efekcie przedmiotem zainteresowania organów ścigania stają się nie tylko treści komunikacji, lecz także dane towarzyszące komunikacji, czyli metadane. To właśnie one często pozwalają odtworzyć relacje, schematy działania czy strukturę kontaktów danej osoby.

Billing, retencja danych i znaczenie metadanych

Jednym z podstawowych narzędzi analitycznych pozostają billingi, czyli zestawienia połączeń telefonicznych. Nie zawierają one treści rozmów, lecz informacje o:

  • numerach uczestników połączenia,
  • czasie i długości rozmowy,
  • lokalizacji urządzeń,
  • identyfikatorach sieci.

Podobną funkcję pełnią metadane generowane przy korzystaniu z internetu. Choć nie obejmują treści komunikacji, pozwalają na rekonstrukcję aktywności użytkownika w przestrzeni cyfrowej.

Istotną rolę odgrywa tu retencja danych telekomunikacyjnych, czyli obowiązek ich przechowywania przez operatorów przez określony czas. Dane te mogą być następnie udostępniane organom uprawnionym w ramach prowadzonych postępowań.

Dane w chmurze i kopie zapasowe

Coraz większa część aktywności użytkowników przenosi się do usług chmurowych. Zdjęcia, dokumenty, korespondencja czy kopie zapasowe urządzeń często przechowywane są na serwerach zewnętrznych dostawców.

Z perspektywy postępowania karnego oznacza to, że dostęp do danych nie musi następować wyłącznie poprzez fizyczne zabezpieczenie telefonu lub komputera. Organy ścigania mogą kierować zapytania bezpośrednio do dostawców usług cyfrowych, uzyskując informacje przechowywane na ich infrastrukturze.

W praktyce obejmuje to m.in.:

  • kopie zapasowe smartfonów,
  • dane logowania,
  • historię korzystania z usług,
  • informacje o aktywności kont.

Żądania wobec dostawców usług

Istotnym elementem współczesnych postępowań są żądania kierowane do podmiotów świadczących usługi cyfrowe — zarówno operatorów telekomunikacyjnych, jak i globalnych dostawców platform internetowych.

W zależności od charakteru postępowania mogą one dotyczyć m.in.:

  • danych abonenta,
  • metadanych komunikacyjnych,
  • informacji o aktywności konta,
  • danych przechowywanych w usługach chmurowych.

W praktyce oznacza to, że ślad cyfrowy użytkownika powstaje nie tylko na jego urządzeniu, lecz także w systemach podmiotów trzecich.

Transgraniczny dostęp do danych

Cyfrowa infrastruktura ma charakter globalny, a dane użytkowników często przechowywane są poza państwem, w którym toczy się postępowanie. W takich sytuacjach zastosowanie znajdują instrumenty współpracy międzynarodowej.

Jednym z nich jest Europejski Nakaz Dochodzeniowy, umożliwiający uzyskiwanie materiałów dowodowych od podmiotów znajdujących się w innych państwach Unii Europejskiej. Mechanizm ten ma na celu usprawnienie dostępu do danych przechowywanych poza jurysdykcją krajową.

W praktyce oznacza to, że postępowanie prowadzone w jednym państwie może obejmować dane znajdujące się na serwerach w zupełnie innej części Europy.

Pytania praktyczne użytkowników

Rozwój narzędzi analitycznych i infrastruktury cyfrowej rodzi szereg pytań ze strony użytkowników.

Czy organy „widzą” zaszyfrowane komunikatory?
Szyfrowanie end-to-end ogranicza dostęp do treści wiadomości, ale nie eliminuje istnienia metadanych (np. informacji o tym, kto i kiedy się komunikował).

Jak długo operator przechowuje dane?
Okres retencji danych telekomunikacyjnych jest określony przepisami prawa i co do zasady obejmuje określony przedział czasu (np. 12 miesięcy), po którym dane powinny zostać usunięte.

Czy można być audytowanym bez wiedzy?
Niektóre czynności operacyjne prowadzone są w sposób niejawny i dopiero później podlegają kontroli sądowej lub procesowej w toku postępowania.

Granice ingerencji w prywatność

Rozwój technologii sprawia, że ingerencja w prywatność rzadko polega dziś na bezpośrednim „podsłuchu”. Częściej polega na analizie danych generowanych przez codzienne funkcjonowanie w sieci.

Z punktu widzenia praw jednostki kluczowe pozostają trzy elementy:

  • podstawa prawna dostępu do danych,
  • proporcjonalność ingerencji,
  • kontrola instytucjonalna nad działaniami organów.

To właśnie na styku tych wartości rozgrywa się współczesna debata o granicach państwowej kontroli w świecie danych.

W cyfrowej rzeczywistości prywatność nie jest już chroniona wyłącznie przez zamknięte drzwi mieszkania czy poufność rozmowy telefonicznej. Coraz częściej zależy od tego, jakie dane pozostawiamy w infrastrukturze usług cyfrowych i kto może uzyskać do nich dostęp.

Dlatego pytanie o kontrolę operacyjną przestaje dotyczyć jedynie podsłuchu. Coraz częściej dotyczy całego systemu ochrony informacji.

Stan prawny na dzień: 4 marca 2026 roku

Zdjęcie: canva.com

Bez kategorii

Cyfrowe prawa i obowiązki: Dane osobowe vs. obowiązki informacyjne

Judyta Kasperkiewicz

Obywatel w określonych sytuacjach sam staje się ich administratorem danych osobowych — często nieświadomie, działając w poczuciu bezpieczeństwa, interesu społecznego lub zwykłej ostrożności. Wraz z tym statusem pojawiają się jednak obowiązki prawne, w szczególności na gruncie RODO oraz ochrony dóbr osobistych.

Monitoring prywatny — kiedy kamera czyni Cię administratorem?

Prywatny monitoring posesji, wideodomofony, kamery na klatkach schodowych czy nagrania z dashcama należą dziś do standardowych narzędzi bezpieczeństwa. Z prawnego punktu widzenia kluczowe jest pytanie o zakres rejestracji.

Zasada podstawowa

Jeżeli monitoring obejmuje wyłącznie teren prywatny (np. własne podwórko, wejście do domu), co do zasady mieści się w tzw. wyłączeniu domowym (art. 2 ust. 2 lit. c RODO).

Sytuacja zmienia się, gdy kamera obejmuje:

  • chodnik, ulicę, parking publiczny,
  • wejście do sąsiedniej posesji,
  • przestrzeń wspólną budynku,
  • osoby postronne.

Wówczas właściciel monitoringu może zostać uznany za administratora danych osobowych — nawet jeśli nagrywa „tylko dla bezpieczeństwa”.

Konsekwencje

Status administratora oznacza obowiązki, m.in.:

  • podstawa przetwarzania (np. uzasadniony interes),
  • minimalizacja zakresu nagrania,
  • czas retencji,
  • obowiązek informacyjny (np. tabliczka o monitoringu).

Dashcam

Nagrania z kamer samochodowych mieszczą się zwykle w użytku osobistym, dopóki nie są publikowane. Moment udostępnienia (np. w internecie) przenosi je w reżim przetwarzania danych.

Publikowanie wizerunku sprawcy zdarzenia

Najwięcej kontrowersji rodzi sytuacja, w której obywatel — dysponując nagraniem lub zdjęciem — publikuje wizerunek osoby dopuszczającej się naruszenia prawa (np. kradzieży, wandalizmu, przemocy).

Kolizja dwóch wartości

Z jednej strony interes społeczny, ostrzeganie innych oraz możliwość identyfikacji sprawcy.

Z drugiej prawo do wizerunku, domniemanie niewinności, ochrona dóbr osobistych i RODO.

Kluczowe ryzyka publikacji

  • błędna identyfikacja osoby,
  • brak kontekstu zdarzenia,
  • naruszenie proporcjonalności,
  • tzw. „public shaming”.

Sądy wielokrotnie wskazywały, że publikacja wizerunku bez podstawy prawnej może naruszać dobra osobiste — nawet jeśli osoba faktycznie dopuściła się czynu nagannego.

Bezpieczniejsze alternatywy

Bezpieczniejszym rozwiązaniem wydaje się przekazanie materiału policji, publikacja wizerunku z anonimizacją czy też komunikat opisowy bez identyfikacji osoby.

Stan prawny na dzień: 25 lutego 2026 roku

Zdjęcie: canva.com

Cyberprzestępczość | Cybercrime, Prawo karne | Criminal Law

Cyfrowe prawa i obowiązki – case study: Kiedy policjant może żądać hasła do Twojego urządzenia, a kiedy nie?

Judyta Kasperkiewicz

Smartfon, laptop czy tablet przestały być wyłącznie „rzeczami” w rozumieniu procesowym. Stanowią one nośniki złożonych ekosystemów informacyjnych: komunikacji, dokumentów, danych wrażliwych, a nierzadko także informacji objętych tajemnicami ustawowo chronionymi. Z tego względu w praktyce postępowania karnego zasadniczego znaczenia nabiera rozróżnienie pomiędzy zatrzymaniem nośnika a dostępem do danych w nim zawartych.

1. Podstawa prawna zatrzymania urządzenia

Na gruncie art. 217–236 k.p.k. organy ścigania są uprawnione do zatrzymania rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie, jak również do dokonania przeszukania osoby, pomieszczeń lub przedmiotów. W tym zakresie zabezpieczenie telefonu lub komputera – przy spełnieniu przesłanek ustawowych – nie budzi wątpliwości. Nie oznacza to jednak automatycznego uprawnienia do swobodnego przeglądania ich zawartości, zwłaszcza w trybie nieformalnym, „na miejscu” czynności.

2. Dostęp do danych

Dostęp do danych cyfrowych stanowi ingerencję odmienną od oględzin fizycznego przedmiotu. Dotyka konstytucyjnie chronionych dóbr: prawa do prywatności, tajemnicy komunikowania się (art. 49 Konstytucji RP), a niekiedy także tajemnic zawodowych. Z tego względu analiza zawartości urządzeń powinna odbywać się w ramach sformalizowanej procedury dowodowej – z zachowaniem protokołu, określeniem zakresu czynności oraz, w praktyce, z udziałem biegłego z zakresu informatyki śledczej.

3. Żądanie ujawnienia hasła

Hasło, kod PIN czy klucz alfanumeryczny traktowane są jako informacja pozostająca w sferze wiedzy jednostki. Wobec podejrzanego lub oskarżonego aktualizuje się zasada nemo se ipsum accusare tenetur oraz gwarancje prawa do obrony (art. 74 §1 k.p.k.). Oznacza to, że co do zasady nie ma on obowiązku dostarczania dowodów przeciwko sobie, w tym ujawniania danych dostępowych umożliwiających organom penetrację jego sfery informacyjnej. Próby przymuszania do podania hasła budzą poważne wątpliwości prawne.

4. Biometria a dane oparte na wiedzy

Odmiennie kwalifikowana bywa biometria (odcisk palca, rozpoznawanie twarzy). Jest ona ujmowana jako cecha fizyczna, zbliżona do materiału daktyloskopijnego, a więc podlegająca przymusowemu wykorzystaniu w granicach prawa. W doktrynie i praktyce śledczej widoczna jest tendencja do przyznawania jej słabszej ochrony niż danym opartym na wiedzy jednostki.

5. Status procesowy: świadek a podejrzany

Nie bez znaczenia pozostaje status procesowy osoby, której urządzenie jest przedmiotem zainteresowania organów.

Podejrzany lub oskarżony korzysta z pełni gwarancji obrony, w tym prawa do odmowy składania wyjaśnień i niedostarczania materiału dowodowego przeciwko sobie.

Świadek podlega obowiązkowi współpracy procesowej, w tym wydania rzeczy mogących stanowić dowód, co jednak nie uzasadnia nieograniczonej eksploracji całej zawartości jego urządzeń. Świadek ma obowiązek mówienia prawdy, przy czym może odmówić odpowiedzi na pytania, jeśli naraziłoby to jego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność.

6. Zakres dopuszczalnej analizy danych

W praktyce dopuszczalne jest zabezpieczenie urządzenia świadka lub sporządzenie kopii konkretnych danych. Niedopuszczalne powinno być natomiast prowadzenie nieograniczonej eksploracji prywatnych zasobów informacyjnych bez wyraźnej podstawy prawnej i kontroli zakresu czynności – zwłaszcza gdy obejmują one dane osób trzecich lub informacje wrażliwe.

7. Case study

W toku rutynowej kontroli drogowej funkcjonariusz, powołując się ogólnie na „czynności sprawdzające”, zażądał od kierującego odblokowania telefonu w celu „szybkiego wglądu w wiadomości”. Nie wskazano podstawy prawnej, nie sporządzono protokołu, a kierujący nie miał statusu podejrzanego.

W takiej konfiguracji dopuszczalne byłoby co najwyżej zabezpieczenie urządzenia jako potencjalnego dowodu — o ile istniałyby ku temu przesłanki procesowe. Żądanie ujawnienia hasła, a następnie przeglądanie korespondencji prywatnej „na miejscu”, stanowiłoby ingerencję wykraczającą poza ramy czynności faktycznych, naruszającą sferę prywatności i tajemnicy komunikowania się. Kierujący miał prawo odmówić podania hasła oraz zażądać formalizacji czynności.

8. Wnioski praktyczne

Z perspektywy jednostki zasadne jest: ustalenie podstawy prawnej czynności, żądanie jej udokumentowania, powstrzymanie się od ujawniania haseł bez wyraźnego obowiązku ustawowego, wskazanie na obecność danych wrażliwych oraz domaganie się ograniczenia zakresu analizy do materiału relewantnego dowodowo.

W realiach cyfrowych zasadnicze pytanie nie sprowadza się już do tego, czy organ może zatrzymać urządzenie. Kluczowe pozostaje to, w jakim trybie i jak głęboko może ingerować w informacyjne wnętrze jednostki, stanowiące dziś jedną z najbardziej chronionych sfer jej funkcjonowania.

Stan prawny na dzień: 18 lutego 2026 roku

Zdjęcie: canva.com