
Wprowadzenie
Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji doprowadził do powstania nowej kategorii sporów z zakresu prawa własności intelektualnej. Po postępowaniach wytoczonych przeciwko OpenAI, Meta czy Google, jednym z najważniejszych procesów dotyczących praw autorskich stała się sprawa Concord Music Group, Inc. i inni przeciwko Anthropic PBC.
Spór ten nie dotyczy wyłącznie jednego modelu językowego ani jednego przedsiębiorstwa technologicznego. W rzeczywistości stawia fundamentalne pytanie o granice legalnego wykorzystywania utworów chronionych prawem autorskim podczas trenowania modeli sztucznej inteligencji oraz o odpowiedzialność dostawców AI za treści generowane przez ich systemy.
Od odpowiedzi na te pytania może zależeć przyszły model funkcjonowania całego rynku generatywnej sztucznej inteligencji.
Stan faktyczny sprawy
Pozew został wniesiony 18 października 2023 r. przez grupę największych światowych wydawców muzycznych, w tym Concord Music Group, Universal Music Publishing Group oraz ABKCO Music & Records.
Powodowie zarzucili spółce Anthropic PBC, twórcy modelu Claude, wielokrotne naruszenie autorskich praw majątkowych do tekstów utworów muzycznych.
Pierwotnie sprawa została zarejestrowana przed United States District Court for the Middle District of Tennessee pod sygnaturą 3:23-cv-01092, a następnie dalsze postępowanie toczyło się przed United States District Court for the Northern District of California pod sygnaturą 5:24-cv-03811, co wynikało m.in. z kwestii właściwości miejscowej oraz siedziby pozwanego.
W pozwie wskazano, że model Claude miał umożliwiać użytkownikom uzyskiwanie całości lub znacznych fragmentów chronionych tekstów piosenek poprzez odpowiednio sformułowane polecenia (prompty). Zdaniem strony powodowej nie były to incydentalne przypadki, lecz przewidywalny rezultat funkcjonowania modelu.
Podstawy prawne roszczeń
Pozew oparto przede wszystkim na przepisach amerykańskiej Copyright Act.
Powodowie zarzucili Anthropic między innymi:
- bezpośrednie naruszenie autorskich praw majątkowych (direct copyright infringement),
- przyczynianie się do naruszeń dokonywanych przez użytkowników (contributory infringement),
- odpowiedzialność za naruszenia wynikającą z czerpania korzyści z bezprawnego wykorzystania utworów (vicarious infringement),
- naruszenie § 1202 Digital Millennium Copyright Act (DMCA) poprzez usuwanie lub pomijanie informacji o zarządzaniu prawami autorskimi (Copyright Management Information).
Roszczenia obejmowały zarówno zakaz dalszego naruszania praw autorskich, jak również zasądzenie odszkodowania oraz wydanie stosownych nakazów sądowych ograniczających funkcjonowanie modelu w zakresie reprodukowania tekstów piosenek.
Najważniejsze zagadnienie prawne
Sedno sporu wykracza daleko poza możliwość wygenerowania tekstu konkretnego utworu.
Sąd będzie musiał odpowiedzieć przede wszystkim na pytania:
- czy wykorzystanie chronionych tekstów podczas trenowania modelu językowego stanowi zwielokrotnienie utworów wymagające zgody uprawnionych,
- czy odpowiedzi modelu reprodukujące teksty piosenek stanowią odrębne naruszenie prawa autorskiego,
- czy dostawca modelu odpowiada za treści wygenerowane na żądanie użytkownika,
- jaki poziom zabezpieczeń powinien zostać wdrożony przez producenta modelu AI, aby ograniczyć ryzyko naruszeń.
Rozstrzygnięcie tych zagadnień może mieć znaczenie dla wszystkich dostawców modeli generatywnych.
Wniosek o zabezpieczenie roszczeń
Jednym z pierwszych istotnych etapów postępowania był wniosek wydawców o udzielenie preliminary injunction, czyli zabezpieczenia roszczeń na czas trwania procesu.
Powodowie argumentowali, że dalsze umożliwianie użytkownikom uzyskiwania chronionych tekstów powoduje nieodwracalną szkodę (irreparable harm), której nie da się w pełni naprawić poprzez późniejsze odszkodowanie.
Anthropic wskazywał natomiast, że wdrożył mechanizmy ograniczające możliwość odtwarzania tekstów piosenek, a całkowite zablokowanie funkcjonowania modelu byłoby środkiem niewspółmiernym.
Rozpoznając wniosek o zabezpieczenie, sąd musiał rozważyć nie tylko interes właścicieli praw autorskich, ale również wpływ ewentualnego zakazu na rozwój innowacyjnych technologii oraz interes publiczny.
Fair use – kluczowa linia obrony
Jednym z najważniejszych zagadnień procesowych pozostaje możliwość zastosowania amerykańskiej doktryny fair use.
Anthropic może argumentować, że wykorzystanie utworów podczas trenowania modelu ma charakter transformacyjny, ponieważ nie służy zastąpieniu oryginalnych tekstów piosenek na rynku, lecz stworzeniu systemu zdolnego do przetwarzania języka naturalnego.
Ocena ta wymaga jednak przeanalizowania czterech ustawowych przesłanek fair use, obejmujących:
- cel i charakter wykorzystania utworu,
- charakter chronionego dzieła,
- zakres wykorzystanej części utworu,
- wpływ wykorzystania na potencjalny rynek oraz wartość ekonomiczną dzieła.
To właśnie interpretacja tych przesłanek może przesądzić o kierunku rozwoju orzecznictwa dotyczącego generatywnej sztucznej inteligencji w Stanach Zjednoczonych.
Znaczenie dla prawa Unii Europejskiej
Choć postępowanie prowadzone jest przed sądem amerykańskim, jego skutki mogą wykraczać daleko poza granice USA.
W prawie Unii Europejskiej podobne zagadnienia oceniane są przede wszystkim przez pryzmat wyjątków dotyczących text and data mining (TDM) przewidzianych w dyrektywie DSM, które pozwalają – w określonych warunkach – na eksplorację tekstów i danych na potrzeby analizy maszynowej.
Dodatkowo AI Act nakłada na dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI) obowiązki związane z poszanowaniem praw własności intelektualnej, w tym obowiązek opracowania polityki dotyczącej przestrzegania prawa autorskiego oraz udostępniania informacji o wykorzystywanych danych treningowych.
Można zatem przypuszczać, że podobne spory będą pojawiały się również przed sądami państw członkowskich Unii Europejskiej.
Znaczenie precedensowe
Sprawa Concord Music Group v. Anthropic ma charakter precedensowy, ponieważ może wyznaczyć standardy odpowiedzialności producentów modeli generatywnych za wykorzystywanie utworów chronionych prawem autorskim.
Jeżeli sądy uznają, że trenowanie modeli AI wymaga uzyskania licencji od właścicieli praw, konsekwencje odczuje cały sektor sztucznej inteligencji – od dostawców modeli językowych po twórców narzędzi generujących obrazy, muzykę czy kod źródłowy.
Z kolei przyjęcie szerokiej interpretacji doktryny fair use mogłoby znacząco ułatwić rozwój nowych modeli AI, jednocześnie rodząc pytania o skuteczność ochrony twórców w erze sztucznej inteligencji.
Podsumowanie
Spór pomiędzy Anthropic a największymi światowymi wydawcami muzycznymi jest jednym z najważniejszych postępowań dotyczących prawa autorskiego w obszarze generatywnej sztucznej inteligencji. W jego centrum nie znajduje się jedynie kwestia tekstów piosenek, lecz odpowiedź na pytanie, gdzie przebiega granica pomiędzy ochroną twórczości a rozwojem innowacyjnych technologii.
Niezależnie od ostatecznego rozstrzygnięcia, sprawa ta będzie miała istotny wpływ na praktykę stosowania prawa autorskiego wobec modeli AI oraz na sposób projektowania i trenowania przyszłych systemów generatywnych. Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że stanie się jednym z najważniejszych precedensów wyznaczających relacje pomiędzy prawem własności intelektualnej a sztuczną inteligencją w najbliższych latach.
Stan prawny na dzień: 12 sierpnia 2026 roku
Zdjęcie: magnific.com








