Autor: Judyta Kasperkiewicz

Jestem adwokatką, blogerką i podróżniczką. Prowadzę dwa blogi prawnicze: "Angielskie Prawo dla Polaków" (od 2014 roku) oraz "Cyberlaw by Judyta" – blog o cyberprzestępczości, prawie własności intelektualnej i prawie nowych technologii. Udzielam porad prawnych w ramach prowadzonej przeze mnie kancelarii EPOQUE Kancelaria Adwokacka. Obsługuję klientów zarówno w kraju, jak i za granicą. Kontakt: judyta.kasperkiewicz@adwokatura.pl. Specjalizuję się w prawie i nowych technologiach, zarówno w aspekcie zawodowym, jak i naukowym. Główne obszary moich zainteresowań to: 1) prawo karne i cyberprzestępczość (przestępczość karnogospodarcza i karnoskarbowa, oszustwa komputerowe, phishing, hacking, ransomware, cyberstalking, cyberbullying, przestępstwa kryptowalutowe i inne), 2) prawo nowych technologii (e-commerce, startupy, FinTech, RegTech, 3) prawo własności intelektualnej (znaki towarowe, wzory przemysłowe, doradztwo dla branży kreatywnej, w tym oferującej odzież, perfumy i biżuterię)

website-3374825_1280

Interfejs użytkownika często błędnie utożsamiany jest z programem komputerowym, choć stanowi jego element, to jego ochrona się różni. O tym, jak wygląda ochrona programu komputerowego pisałam już wcześniej, a teraz czas na ochronę prawa autorskiego dla interfejsu użytkownika.

Czym jest interfejs użytkownika?

Aby ustalić, czym w konkretnej sytuacji jest interfejs użytkownika należy uwzględnić specyfikę danego programu komputerowego. Jednakże, potocznie mówiąc, interfejsem użytkownika jest wszystko to, co jest widziane gołym okiem (też za pomocą innych zmysłów) przy korzystaniu z programu komputerowego. Interfejs użytkownika występuje jako:

interfejs tekstowy
interfejs graficzny

Interfejs graficzny sprowadza się najczęściej do standardowego okna programu.

Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE

Po długich dyskusjach podejmowanych w orzeczeniach różnych sądów – ostatecznie – Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie Bezpecnostni softwarova asociace – Svaz softwarove ochrany przeciwko Ministerstvu kultury (C-393/09) uznał, że:

„Intersfejsy są częściami programu komputerowego umożliwiającymi wzajemne połączenie i interakcję wszystkich elementów oprogramowania i sprzętu komputerowego z innym oprogramowaniem i sprzętem, jak również z użytkownikami, tak aby stały się one w pełni funkcjonalne. Graficzny interfejs użytkownika stanowi element programu komputerowego za pomocą którego użytkownicy wykorzystują właściwości programu. W związku z tym, interfejs nie stanowi formy wyrażania programu komputerowego i nie może korzystać ze szczególnej ochrony przyznanej na mocy tej dyrektywy w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych.

TSUE przyznał jednak, że interfejs użytkownika może zostać objęty ochroną, ale musi charakteryzować się wyrazem własnej twórczości intelektualnej swego autora i podkreśla istotę ustalenia w takim przypadku, czy spełnione zostało kryterium oryginalności. Czytaj dalej „Prawa autorskie do interfejsu użytkownika” →

Prawo autorskie | Copyright Law

Pracodawca vs. pracownik: prawa autorskie do programu komputerowego

26 lutego 201926 lutego 2019 Judyta Kasperkiewicz

code-1839406_1280

W poprzednim wpisie na blogu opisałam warunki, jakie muszą zostać spełnione, aby majątkowe prawa autorskie do utworu pracowniczego nabył pracodawca. Tym razem zajmę się programem komputerowym napisanym w ramach stosunku pracy. Jakie są zatem różnice dla nabycia autorskich praw majątkowych przez pracodawcę w przypadku programu komputerowego?

Program komputerowy

Przypomnę, że nie ma ustawowej definicji programu komputerowego, ale można przyjąć, że to „zestaw instrukcji wykonywanych bezpośrednio lub pośrednio przez komputer w celu osiągnięcia określonego rezultatu”. Należy odróżnić go od pojęcia oprogramowania (z ang. software) i jego graficznej postaci (tj. interfejsu). Wyróżnia się dwie formy programu komputerowego:

kod źródłowy – zrozumiały dla programisty;
kod wynikowy (maszynowy) – zrozumiały dla maszyny;

Nie zawsze tak było, ale obecnie zgodnie przyjmuje się, że program komputerowy chroniony jest jak utwór literacki.

Relacja między pracownikiem a pracodawcą

Warunkiem dla nabycia praw do programu komputerowego jest fakt zawarcia między stronami umowy o pracę i w wyniku jej zawarcia powstaje relacja pracownik – pracodawca, do której znajdują zastosowanie przedmiotowe rozważania.

Autorskie prawa osobiste a autorskie prawa majątkowe

Kluczowe jest odróżnienie autorskich praw osobistych od autorskich praw majątkowych.

Wśród autorskich praw osobistych wymienić należy: Czytaj dalej „Pracodawca vs. pracownik: prawa autorskie do programu komputerowego” →

Prawo autorskie | Copyright Law

Utwór pracowniczy – czy pracownik posiada do niego prawa autorskie?

25 lutego 201925 lutego 2019 Judyta Kasperkiewicz

writing-828911_1280 Kandydaci do pracy i młodzi pracownicy wykonujący pracę twórczą (np. pisarze, reporterzy) często zadają sobie pytanie – kto posiada prawa autorskie do utworu stworzonego w ramach wykonywanej przez nich pracy?

Pod poniżej opisanymi warunkami, prawa autorskie majątkowe do utworu wykonanego przez pracownika przysługują pracodawcy.

Jakie warunki należy spełnić, aby przyjąć, że prawa autorskie do utworu wykonanego przez pracownika przysługują jego pracodawcy?

Utwór wykonano w wyniku zawartej umowy o pracę oraz stosunku pracy, który powstał w wyniku powołania, mianowania i spółdzielczej umowy o pracę. Nie obejmuje umowy o dzieło, umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług;
Nabycie praw przez pracodawcę powinno być zgodne z celem zawartej umowy i zamiarem stron.
Utwór powinien zostać wykonany w ramach obowiązków pracowniczych, a nie przy okazji;
Pracodawca musi przyjąć dany utwór (dopuszczalnie poprzez osobę reprezentującą go czy w sposób dorozumiany);

Pracodawca nabywa jedynie prawa majątkowe do wykonanego przez swojego pracownika utworu. Pracownik zachowuje prawa autorskie osobiste np. prawo oznaczania utworu swoim nazwiskiem. Natomiast pracownikowi nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie z tytułu wykonania utworu.

Orzecznictwo

Czytaj dalej „Utwór pracowniczy – czy pracownik posiada do niego prawa autorskie?” →

Prawo autorskie | Copyright Law, Prawo gier komputerowych | Computer Games Law

Prawo autorskie do postaci fikcyjnej

21 lutego 20199 kwietnia 2021 Judyta Kasperkiewicz

super-mario-2690254_1280

Czy twórcom postaci fikcyjnych przysługują prawa autorskie? To pytanie zadają sobie pisarze tworzący dzieła literackie (np. autorka postaci Harrego Pottera), autorzy komiksów i innych podobnych dzieł, gdzie postacie mają formę plastyczną (np. komiks Kapitan Polska) czy wreszcie twórcy postaci z dzieł audiowizualnych (np. Batman czy Mario Bross). Jak można chronić postacie fikcyjne na gruncie prawa autorskiego?

Ochrona prawa autorskiego w stosunku do postaci fikcyjnych

W polskiej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie ma regulacji, która odnosiłaby się bezpośrednio do ochrony postaci fikcyjnych. Ale przyjmuje się, że ta ochrona kształtuje się w dwojaki sposób.

Po pierwsze, ochrona związana jest ochroną całego utworu, gdyż przyjmuje się, że postać fikcyjna stanowi integralną jego część, a jej wykorzystanie bez zezwolenia może skutkować zarzutem naruszenia integralności dzieła.

Po drugie ochrona samoistna postaci fikcyjnej może wynikać z: Czytaj dalej „Prawo autorskie do postaci fikcyjnej” →

Prawo autorskie | Copyright Law

Prawo panoramy – czy wolno fotografować budynki?

18 lutego 201918 lutego 2019 Judyta Kasperkiewicz

street-art-606379_1280

Coraz więcej turystów wyjeżdżających na wakacje i uwieńczających chwile spędzone podczas takich wyjazdów zastanawia się i zadaje pytanie – czy można wykorzystać zdjęcie budynków, jeśli w tle znajdują się obiekty architektoniczne np. selfie w tle Pałacu Kultury i Nauki czy Wieży Eiffla?

Podstawą dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie jest stwierdzenie, że prawo autorskie ma charakter terytorialny co oznacza, że odpowiedź będzie zależała od tego, w jakim Państwie panorama została uwieczniona na fotografii.

Polskie regulacje prawne

W Polsce przyjęto wolność panoramy, jako jedną z form dozwolonego użytku. Co sprawia, że aby można było legalnie wykorzystać takie zdjęcie muszą zostać spełnione ściśle określone warunki wskazane w art. 33 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Art. 33 Wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku.

Prawo panoramy wolno zastosować, gdy:

utwór wystawiony został na stałe,
wystawiono go na ogólnie dostępnych drogach, ulicach placach lub w ogrodach,
rozpowszechnianie nastąpi nie do tego samego użytku.

Wolno rozpowszechniać fotografii, na której jest utwór architektoniczny bez zgody twórcy, jeśli dany utwór ma charakter stały, znajduje się w ogólnodostępnym miejscu i rozpowszechnienie następuje w innym celu niż ten, czyli nie jest dokonywane w celu kopiowania utworu.

Nie są objęte prawem panoramy utwory:

wystawione tymczasowo np. instalacje na otwartym powietrzu, wystawy sklepowe,
ukryte za ogrodzeniem obiekty użyteczności publicznej lub budynki prywatne,
budynki, do których dostęp jest odpłatny.

Co więcej, prawo panoramy zapewnia wolność fotografowania i rozpowszechniania fotografii w każdym celu, w tym komercyjnym, oprócz rozpowszechniania w tym samym celu.

Co ze sztuką uliczną, czyli graffiti i muralem? Czytaj dalej „Prawo panoramy – czy wolno fotografować budynki?” →

Prawo karne | Criminal Law, Prawo własności intelektualnej | Intellectual Property Law

Domena internetowa i cyberprzestępstwa przeciwko domenom (cybersquatting, typosquatting)

11 lutego 20199 kwietnia 2021 Judyta Kasperkiewicz

domain-names-1772243_1280

DOMENA INTERNETOWA

Domena internetowa stanowi ciąg nazw systemu Domain Name System (DNS) wykorzystywany w Internecie, składający się z wyrazów umieszczonych w pewnej strukturze DNS zakończonych stałym sufiksem np. pl.gov.

Domena internetowa w swej strukturze składa się z dwóch części:

nazwy głównej – w zasadzie dowolna, obejmująca litery, cyfry i znak „-” i może obejmować znaki narodowe.
końcówki – odgórnie ustalonego rozszerzenia np. .pl, .de, .eu, .org.

Rozszerzenie jest odgórnie ustalone, ale można wybrać spośród możliwych propozycji. Każdy kraj posiada przypisane rozszerzenie np. Polska – .pl, Rosja – .ru, Niemcy – .de, dla krajów Unii Europejskiej – .eu itd. Rozróżnia się domeny najwyższego poziomu: .com, .net, .org.

REJESTRACJA DOMEN INTERNETOWYCH

Rejestracją domen rządzi zasada – „kto pierwszy, ten lepszy”.

W domenie .pl rejestracji dokonuje NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa) poprzez powiązanych z nią partnerów. Inne domeny można rejestrować przez inne wyznaczone do tego podmioty.

Spory dotyczące domen internetowych rozstrzygane są głównie w drodze polubownej poprzez działające w Polsce i za granicą sądy polubowne.

CYBERPRZESTĘPSTWA PRZECIWKO DOMENOM

Cybersquatting – stanowi rejestrację nazwy domeny przed tym, jak zamierzał to uczynić podmiot, dla którego nazwa tej domeny ma znaczenie np. cyberprzestępca rejestruje nazwę domeny po tym jak przedsiębiorca zarejestrował unijny znak towarowy.
Typosquatting – polega na rejestrowaniu przez przestępców nazwy domeny bardzo podobnej lub prawie identycznej i w ten sposób wykorzystują błędy Internautów do generowania własnych zysków.

Czytaj dalej „Domena internetowa i cyberprzestępstwa przeciwko domenom (cybersquatting, typosquatting)” →

Prawo autorskie | Copyright Law

Umowa licencyjna vs. umowa o przeniesienie praw autorskich

8 lutego 20198 lutego 2019 Judyta Kasperkiewicz

Ustalenie tego, jaki rodzaj umowy będzie korzystny w danej sytuacji jest ważne zarówno dla twórców utworów (np. malarzy, pisarzy, projektantów, programistów), jak i korzystających z tych utworów. Ten wybór będzie decydował o tym, jakie prawa i przez jaki okres im przysługują w związku z autorstwem lub korzystaniem z danego utworu.

Umowa licencyjna

Umowa licencyjna to umowa ureguowana w art. 66-68 prawa autorskiego, poprzez którą jeden podmiot zezwala na korzystanie ze swego utworu innemu podmiotowi.

Wyróżnia się umowę licencyjną:

niewyłączną
wyłączną

Umowa licencyjna niewyłączna określa, że twórca utworu (licencjodawca) ma nadal możliwość udzielania dalszych licencji. Natomiast umowa licencyjna wyłączna daje korzystającemu z utworu (licencjobiorcy) wyłączne prawo korzystania z utworu.

Warunki stawiane umowie licencyjnej wyłącznej:

forma pisemna
może zostać zawarta na czas nieoznaczony, a jeśli nie wskazano tego, to uważa się, że została zawarta na okres 5 lat, gdy została zawarta na okres dłuższy przyjmuje się, że została zawarta na czas nieoznaczony.

Niewypowiadalność licencji zawartej na oznaczony czas

Licencja zawarta na okres dłuższy niż 5 lat nie może zostać wypowiedziana i dopiero po tym okresie staje się licencją zawartą na czas nieoznaczony i można dokonać jej wypowiedzenia.

Licencjobiorca może udzielać sublicencji tylko jeśli zostało to przewidziane w licencji.

Licencja może stać się licencją dożywotnią (wieczysta), ale katalog praw, które przysługują licencjobiorcy jest ciągle odmienny niż ten, który przysługuje twórcy utworu.

Czy zatem jest inne wyjście w sytuacji, gdy korzystający z utworu chce nabyć prawa do niego? Czytaj dalej „Umowa licencyjna vs. umowa o przeniesienie praw autorskich” →

Prawo autorskie | Copyright Law

Organizacje zbiorowego zarządzania: licencje i tantiemy

4 lutego 20194 lutego 2019 Judyta Kasperkiewicz

Czym jest organizacja zbiorowego zarządzania?

Organizacja zbiorowego zarządzania (OZZ) to stowarzyszenie zrzeszające uprawnionych lub podmioty reprezentujące uprawnionych, którego podstawowym celem statutowym jest zbiorowezarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na rzecz uprawnionych w zakresie zezwolenia udzielonego mu przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi).

Jak w praktyce funkcjonują organizacje zbiorowego zarządzania (OZZ)?

OZZ udzielają zgody na korzystanie z rozpowszechnionego utworu (w formie licencji), pobierają wynagrodzenie od korzystających z utworów (inkaso) i dokonują podziału i wypłaty zainkasowanych środków (repartycja).

Licencja —– Inkaso —- Repartycja

OZZ pobierają tantiemy zgodnie z przyjętą tabelą stawek wynagrodzeń za odtwarzanie utworów i przedmiotów praw pokrewnych.

OZZ mają obowiązek traktować wszystkich twórców identycznie. Natomiast twórcy mają prawo zrzec się pośrednictwa OZZ w pobieraniu dla nich tantiem.

Tantiemy pobierane są w szczególności od (przykłady pól eksploatacji):

publicznego odtwarzania utworów
publicznego wykonania utworów
wyświetlania i publicznego odtworzenia utworów audiowizualnych
wypożyczania egzemplarzy
nadawanie utworów przez stacje radiowe i telewizyjne
wystawienia utworów
wykorzystanie utworów w sieciach bezpośredniego dostępu do Internetu i inne.

Poza pobieraniem tantiem, OZZ mają również inne zadania:

podejmują interwencje w razie naruszeń praw do artystycznych wykonań
udzielają wsparcia dla przedsięwzięć artystycznych
pobierają opłaty od „czystych nośników”, czyli opłaty wliczone w cenę urządzeń służących do powielania utworów (opłata stanowi swoiste wynagrodzenie dla twórców)
oferuje bezpłatne konsultacje prawne dla zrzeszonych artystów

Jakie organizacje zbiorowego zarządzania funkcjonują w Polsce?

Czytaj dalej „Organizacje zbiorowego zarządzania: licencje i tantiemy” →

Cyberprzestępczość | Cybercrime, Prawo karne | Criminal Law, Prawo usług płatniczych | Payment Service Law

Co należy zrobić ze znalezioną kartą płatniczą? Karta zbliżeniowa i kradzież z włamaniem

31 stycznia 20199 kwietnia 2021 Judyta Kasperkiewicz

Znaleziona karta płatnicza i co dalej?

W przypadku znalezienia karty płatnicznej (np. kredytowej, debetowej, bankomatowej) na ulicy lub w innym miejscu należy pamiętać, że takiej karty nie można użyć, a należy ją przekazać do najbliższego oddziału banku widniejącego na odwrocie karty (osobiście lub przesłać na adres wskazany na karcie) albo przekazać Policji.

Trzeba pamiętać, że płatność wykonana cudzą kartą płatniczą, w tym zbliżeniową (również taka o wartości transakcji poniżej 50 zł) zawsze stanowi przestępstwo i należy liczyć z odpowiedzialnością za takie zachowanie.

Co grozi za posłużenie się cudzą kartą zbliżeniową?

Pod rozwagę Sądu Najwyższego poddano tezę stanowiącą, że przy wykorzystaniu karty zbliżeniowej do wykonania transakcji bez podania do niej kodu PIN – nie dochodzi do przełamania zabezpieczeń i dlatego nie można przypisać takiemu zachowaniu kwalifikacji prawnej kradzieży z włamaniem przewidzianej w art. 278 Kodeksu karnego. Jak Sąd Najwyższy odniósł się do tego zagadnienia?

Ocena Sądu Najwyższego na przykładzie sprawy III KK 349/16 (wyrok z 22 marca 2017 roku)

Czytaj dalej „Co należy zrobić ze znalezioną kartą płatniczą? Karta zbliżeniowa i kradzież z włamaniem” →

Prawo karne | Criminal Law, Teoria cyberprawa | Cyberlaw theory

Czas popełnienia przestępstwa w Internecie: wpis internetowy w orzecznictwie SN

29 stycznia 20199 kwietnia 2021 Judyta Kasperkiewicz

warszawa_9471

Ustalenie czasu popełnienia przestępstwa ma wpływ na prawidłowe wskazanie momentu, od którego liczy się przedawnienie karalności danego przestępstwa. W kontekście problematyki ustalenia czasu popełnienia przestępstwa należy oprzeć analizę przede wszystkim na art. 6 Kodeksu karnego, który stanowi, że:

§ 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany.

§ 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić.